Ceza hukuku, suç ve ceza kavramlarını inceleyen kamu hukuku bölümüdür.
Kuşkusuz hukuk kurallarının yanında toplumsal düzeninin devamına katkıda bulunan ve toplumu oluşturan insanların ilişkilerinde esas aldıkları terbiye, din, örf ve tane kuralları benzer biçimde, başka davranış normları da bulunmaktadır. Toplumu oluşturan insanların bu davranış normlarının gereklerine uygun hareket etmeleri, onların etik gelişmişlik düzeyiyle ilgili bir husustur. Fakat ceza hukuku ve öteki tüm hukuk kurallarının aksine; aykırı davranılması durumunda devlet gücüyle yaptırım uygulanmasını mecburi kılar. Hukuk kuralları cemiyet düzenini sağlama görevini yerine getirebilmesi için devlet gücüne dayanırlar. Ceza hukukunun genel kabul görmüş ilkeleri şunlardır: Kabahat ve cezada kanunilik ilkesi, İdarenin düzenleyici işlemleriyle kabahat ve ceza konulamaması, Kabahat tanımlarının açık olması (belirlilik ilkesi), Örf ve adetle kabahat ve ceza konulamaması, Kıyas yasağı, Ceza kanunlarının geçmişe yürütülmesi yasağı. Hukuk devletinin en mühim özelliklerinden birisi de; vatandaşı devletin hazzı(keyfi) muamelelerine karşı korunmasız bırakmamaktır. Bu korumayı elde eden ilkelerin başlangıcında suçta ve cezada kanunilik ilkesi gelir. Bu ilke gereğince devlet, hangi fiillerin kabahat teşkil ettiğini ve bu fiillerin işlenmesi hâlinde ne tür yaptırımların uygulanacağını öncesinden belirlemelidir.
Bu yapıldığında bir taraftan devletin sınırları belirlenmek suretiyle ceza hukuku uygulamasında bireye karşı hazzı muamelede bulunması önlenmiş olacak, öteki taraftan kişilerin hangi fiillerin kabahat sayılarak yasaklandığını öngörerek hareket etmeleri sağlanmış olacaktır. Böylece bireyler, kabahat teşkil etmeyen bir fiili işlemedikleri sürece bir ceza tehdidiyle karşılaşmama güvencesine kavuşacaklardır. Bu yüzden kanunilik ilkesi, kişinin hak ve özgürlüklerini güvence altına almaktadır.
Devlet toplumsal yaşamı sulh içinde devam ettirme görevini ceza hukuku kuralları olmaksızın etkin bir halde yerine getiremez. Sadece devlet ceza hukukunu cemiyet düzeninin sağlanmasında son deva olarak ve hukuk devletinin esasları çerçevesinde kullanmalıdır.
Ceza hukuku, kabahat teşkil eden fiilleri ve bunlara uygulanacak yaptırımların neler bulunduğunu gösteren hukuk disiplinidir. Ceza hukuku, haiz olduğu yaptırımların önleyici etkisiyle, hukuki değerlerin korunması fonksiyonu görür.
Ceza hukuku, ortaya çıkabilecek sonuçlar itibarıyla oldukça hassas bir hukuk dalıdır. Ceza davalarının sonucunda hapis cezası gibi ağır bir sonuç ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle ceza davaları, mutlaka bir ceza avukatı aracılığıyla yürütülmelidir.
Ceza hukuku her ne kadar toplumda korkutucu bir etkiye sahip olsa da amacı toplumun huzur ve güvenini sağlamaktır. Toplum yaşamının karmaşıklaşması, farklı suç tiplerinin ortaya çıkması ile birlikte herkes bir suçun mağduru ya da suçun şüphelisi olabilmektedir. Böyle bir durumda başvurulacak hukuki yollar mevcuttur. Dava yoluyla suçun mağduru olanlar haklarını talep edip suçlunun cezalandırılmasını isteyebilirken, suçun şüphelileri de kendilerini savunarak hapis cezası ya da adli para cezası gibi olumsuz sonuçlardan kurtulabilmektedir. Ağır sonuçları ortaya çıkarabilmesi sebebi ile ceza davalarında iddia ve savunmaların doğru ve eksiksiz şekilde yapılması büyük önem arz etmektedir. Ayrıca ceza davalarındaki teknik detaylar dava sonucunu etkileyebilmektedir. Bireylerin iddia ve savunmalarını hukuk bürolarıyla birlikte hazırlaması olumsuz sonuçların ortaya çıkmaması açısından önemlidir.
Ceza hukuku çok geniş bir alanı kapsamaktadır. Hayatın her alanında çeşitli suçlar ortaya çıkabileceği için ceza hukuku da hayatın her alanını ilgilendiren konularda düzenlemeler yapmıştır. Adam öldürme, adam yaralama, cinsel suçlar, şantaj, tehdit, hırsızlık, dolandırıcılık, özel hayatın gizliliğini ihlal ve belgede sahtecilik ceza hukukunun konusu kapsamında olan ve hayatın akışı içerisinde sıkça karşılaşılan suçlardan birkaçıdır. Beklenmedik bir anda bu suçların mağduru olunabilir ya da bu suçları işlediği iddiasıyla kişiler hakkında ceza davası açılabilir. Bu noktada hukuk, ceza davası yoluyla adaleti sağlamayı hedefler. Adaletli bir sonucun ortaya çıkması için de hem suçun mağdurunun iddialarında hem de suçun şüphelisinin savunmalarında özenli davranması gerekir. Bunun için de ceza hukukunda bilgi sahibi olmak ve teknik detayları bilmek gerekir. Hukuk alanında çalışmayan kişilerin bu derece ceza hukuku bilgisine sahip olması beklenemeyeceğinden ceza avukatları insanlara daha doğru iddia ve savunma hazırlamaları için hizmet vermektedir.